Searc Page

Δυσκοιλιότητα στην παιδική ηλικία

05/21/2021

Η δυσκοιλιότητα στην παιδική ηλικία αποτελεί ένα κοινό πρόβλημα, και χαρακτηρίζεται από σπάνιες και επίπονες κινήσεις του εντέρου και σκληρά, αφυδατωμένα κόπρανα.

Η δυσκοιλιότητα αποτελεί περισσότερο ένα σύνολο συμπτωμάτων, παρά μία συγκεκριμένη παιδική ασθένεια. Σύμφωνα με τα κριτήρια Ρώμης IV, ως δυσκοιλιότητα ορίζεται η εμφάνιση δύο ή περισσότερων από τα παρακάτω για διάστημα τουλάχιστον 3 μηνών:

  • Αίσθημα ατελούς κένωσης ≥ 25% των κενώσεων
  • Εργώδης κένωση ≥ 25% των κενώσεων
  • Κενώσεις ανά εβδομάδα ≤ 2 
  • Σκληρά κόπρανα ≥ 25% των κενώσεων
  • Ανάγκη λήψης τεχνικής υποβοήθησης

Στον γενικό πληθυσμό των παιδιών παγκοσμίως υπολογίζεται επιπολασμός  5% με συμπτώματα μεγαλύτερης διάρκειας, ενώ έως 30 % με διάρκεια συμπτωμάτων μικρότερη των 6 μηνών. Ακόμη, φαίνεται ότι το ένα τρίτο των παιδιών θα συνεχίσει να έχει πρόβλημα δυσκοιλιότητας μετά την εφηβεία (Auth et al., 2012). Τα συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν ήδη από τον πρώτο χρόνο ζωής στο 17-40% των παιδιών. Τα παιδιά και οι νέοι με κάποιο ήδη υπάρχον πρόβλημα υγείας, όπως σύνδρομο Down ή αυτισμό καθώς και τα άτομα με σωματικές αναπηρίες, όπως η εγκεφαλική παράλυση, είναι ιδιαίτερα επιρρεπή στη λειτουργική δυσκοιλιότητα.

Αιτία και παράγοντες επιδείνωσης

Τα ακριβή αίτια της παιδικής δυσκοιλιότητας δεν είναι πλήρως κατανοητά. Ωστόσο αρκετοί παράγοντες μπορούν να επιδεινώσουν το πρόβλημα, μεταξύ άλλων, η αφυδάτωση, οι διατροφικές συνήθειες, ο πόνος, ο πυρετός, η “εκπαίδευση τουαλέτας”, τα ψυχολογικά προβλήματα, η λήψη φαρμάκων, καθώς και το οικογενειακό ιστορικό δυσκοιλιότητας.

Η παιδική δυσκοιλιότητα οφείλεται συνήθως σε λειτουργικούς παράγοντες, όταν δεν υπάρχουν ενδείξεις για οργανική αιτία. Μόνο ένα 5% των παιδιών που πάσχουν από δυσκοιλιότητα οφείλουν το πρόβλημά τους σε οργανική αιτία. 

Η δυσκοιλιότητα είναι συνήθως αποτέλεσμα ιδιαίτερα αργής διέλευσης των σχηματιζόμενων κοπράνων από το έντερο. Παράγοντες που εντείνουν το πρόβλημα, είναι:

Η παρακράτηση κοπράνων

Τα δυσκοίλια παιδιά συχνά αγνοούν το αίσθημα κένωσης. Είτε λόγω της δυσφορίας ή του πόνου που βιώνουν κατά την κένωση, είτε για να μη χρειαστεί να διακόψουν το παιχνίδι, ή ακόμα επειδή νιώθουν άβολα να χρησιμοποιούν ξένες ή δημόσιες τουαλέτες.

Θέματα “εκπαίδευσης τουαλέτας”

Εάν η “εκπαίδευση τουαλέτας“ ξεκινήσει πολύ σύντομα, είναι πιθανό το παιδί να την  αποφεύγει αντιδραστικά,, παρακρατώντας τα κόπρανά του, γεγονός που μπορεί ακούσια να οδηγήσει σε συνήθεια

Αλλαγές στη διατροφή

Μια διατροφή φτωχή σε φυτικές ίνες, φρούτα, λαχανικά και όσπρια ή κατανάλωση λειψών ποσοτήτων υγρών μέσα στη μέρα και κυρίως νερού, μπορεί να προκαλέσουν δυσκοιλιότητα. Είναι καλό οι γονείς να γνωρίζουν ότι μία από τις πιο συνηθισμένες περιόδους συμπτωμάτων δυσκοιλιότητας για τα παιδιά, είναι όταν αλλάζουν από μια διατροφή υγρού σε μια που περιλαμβάνει στερεά τρόφιμα. Ωστόσο, αυτή η περίοδος είναι συνήθως παροδική, εφόσον το παιδί συνηθίσει τη νέα του διατροφή και κυρίως εφόσον ενταχθούν στη διατροφή του τροφές πλούσιες σε φυτικές ίνες, όπως φρούτα και λαχανικά.

Αλλαγές στη ρουτίνα

Τυχόν αλλαγές στη ρουτίνα του παιδιού όπως αλλαγές περιβάλλοντος, κλίματος, ή καθημερινών συνηθειών μπορεί να επιφέρουν άγχος το οποίο  επηρεάζει άμεσα τη λειτουργία του εντέρου. Είναι μάλιστα πολύ πιθανό τα παιδιά να παρουσιάσουν δυσκοιλιότητα όταν ξεκινούν για πρώτη φορά το σχολείο.

Φάρμακα

Οι φαρμακευτικές αγωγές έχουν κατηγορηθεί επανειλημμένως για τις παρενέργειες που προκαλούν στην κινητικότητα του εντέρου. Τύποι φαρμάκων που προκαλούν δυσκοιλιότητα είναι τα οπιοειδή, τα αντισπασμωδικά, τα αντικαταθλιπτικά, τα φάρμακα αποκλεισμού του διαύλου του ασβεστίου, τα διουρητικά, τα αντιόξινα κ.α.

Οικογενειακό ιστορικό

Τα παιδιά που έχουν μέλη της οικογένειας που έχουν βιώσει δυσκοιλιότητα είναι πιο πιθανό να αναπτύξουν δυσκοιλιότητα. Αυτό μπορεί να οφείλεται σε κοινούς γενετικούς ή ακόμα και σε περιβαλλοντικούς παράγοντες.

Ιατρικές παθήσεις

Όπως προαναφέρθηκε η δυσκοιλιότητα στην παιδική ηλικία είναι συνήθως λειτουργική. Παρ’ όλα αυτά σπάνια, προκαλείται και από οργανικά αίτια, υποδηλώνοντας κάποια ανατομική δυσπλασία, δυσλειτουργία του πεπτικού συστήματος, μεταβολικά προβλήματα, ή κάποια άλλη υποκείμενη κατάσταση.

Συμπτώματα – Τι θα πρέπει να προσέξουν οι γονείς

Ευτυχώς, οι περισσότερες περιπτώσεις δυσκοιλιότητας σε παιδιά είναι προσωρινές. Παρ’ όλα αυτά θα πρέπει να δίνεται μεγάλη προσοχή στον τύπο και στη διάρκεια των συμπτωμάτων ώστε να διαγνωστεί όσο το συντομότερο το πρόβλημα. 

Η ανίχνευση ωστόσο δεν είναι πάντα έγκαιρη, καθώς συχνά τα δυσκοίλια παιδιά αποκρύπτουν τα συμπτώματα από τους γονείς τους, με αποτέλεσμα οι ίδιοι να αργούν να εντοπίσουν το πρόβλημα και επομένως να αναζητήσουν καθυστερημένα τη βοήθεια ειδικών. Γι’ αυτό οι γονείς θα πρέπει να δίνουν ιδιαίτερη προσοχή σε τυχόν σημάδια που σηματοδοτούν την ύπαρξη δυσκοιλιότητας, όπως:

  • Πολύ αραιές εντερικές κινήσεις την εβδομάδα (<3)
  • Μεγάλης δυσκολίας και διάρκειας προσπάθεια αφόδευσης
  • Αποβολή σκληρών κοπράνων
  • Συχνοί πόνοι κατά την κίνηση του εντέρου
  • Στομαχικοί πόνοι
  • Ίχνη υγρού ή κολλώδους ουσίας στα κόπρανα ή στα εσώρουχα του παιδιού
  • Αίμα στην επιφάνεια των σκληρών κοπράνων

Για να ανιχνευθούν μερικές από τις παραπάνω περιπτώσεις, οι γονείς θα πρέπει να παρατηρούν εάν το παιδί τους σταυρώνει τα πόδια συχνά, σφίγγει τους γλουτούς του, στρίβει το σώμα του ή κάνει μορφασμούς που υποδηλώνουν πόνο ή ενόχληση κατά τη διάρκεια της κένωσης.

Επιπλοκές

Σε περιπτώσεις χρόνιας και σοβαρής δυσκοιλιότητας μπορεί να προκύψουν επιπλοκές, περιλαμβανομένων πρωκτικών ρωγμών (οδυνηρά διαλείμματα στο δέρμα γύρω από τον πρωκτό), πρόπτωση του ορθού (όταν το ορθό βγαίνει από τον πρωκτό), εγκόπριση λόγω παρατεταμένης κατακράτησης των κοπράνων (επαναλαμβανόμενη ακούσια απώλεια κοπράνων, λόγω αδυναμίας ελέγχου του σφικτήρα). Γι’ αυτό είναι σημαντικό τα συμπτώματα να μην αγνοούνται και να λαμβάνονται μέτρα για την καταπράυνσή τους.

Πρόληψη και τρόποι αντιμετώπισης

Η δυσκοιλιότητα της παιδικής ηλικίας είναι πιο πιθανό να επηρεάσει τα παιδιά που:

  • Δεν καταναλώνουν αρκετές φυτικές ίνες
  • Δεν κινούνται αρκετά (καθιστική ζωή)
  • Δεν πίνουν αρκετά υγρά και ιδιαίτερα νερό
  • Λαμβάνουν ορισμένα φάρμακα, όπως π.χ. αντικαταθλιπτικά
  • Πάσχουν από κάποια πάθηση που επηρεάζει τον πρωκτό ή τον ορθό
  • Έχουν κάποιου είδους νευρολογική διαταραχή

Αρχικά, οι γονείς καλούνται να κατευθύνουν σωστά τις διατροφικές επιλογές των παιδιών τους, προσφέροντάς τους τροφές όπως φρούτα, λαχανικά, όσπρια, δημητριακά και ξηρούς καρπούς, και κυρίως προτρέποντάς τα να πίνουν αρκετό νερό μέσα στην ημέρα. Παρακάτω δίνεται η προτεινόμενη ποσότητα πρόσληψης φυτικών ινών την ημέρα ανάλογα με την ηλικία του παιδιού (Πίνακας 1), καθώς και η περιεκτικότητα φυτικών ινών που περιέχονται σε τροφές συχνής κατανάλωσης από παιδιά (Πίνακας 2), σύμφωνα με τον Σύλλογο Διαιτολόγων του Ηνωμένου Βασιλείου (BDA).

ΕΓΓΡΑΦΕΙΤΕ ΣΤΟ NEWSLETTER ΜΑΣ

Συμπληρώστε το email σας για να λαμβάνετε ενημερώσεις από την εταιρεία μας και να μαθαίνετε πρώτοι τις εξελίξεις σε νέα προϊόντα.

Πίνακας 1: Προτεινόμενη ποσότητα πρόσληψης φυτικών ινών στην παιδική ηλικία
(έτη) (g/d)
2-5 15
5-11 20
11-16 25
16-18 30

The Association of UK Dietitians (BDA)

 

Πίνακας 2: Τρόφιμα και η ποσότητα φυτικών ινών που περιέχεται σε αυτά
Τύπος φαγητού Φυτικές ίνες ανά 100g
Σιτηρά / Υδατάνθρακες  
Νιφάδες δημητριακών και πίτουρα 13-24.5g
Ψωμί ολικής άλεσης 5.0g
Καστανό ρύζι (βρασμένο) 0.8g
Μακαρόνια ολικής (βρασμένα) 3.5g
Φρούτα / Λαχανικά
Μήλο 1.8g
Μπανάνα 1.1g
Μπρόκολο (βρασμένο) 2.3g
Καρότα (βρασμένα) 2.5g
Ξηροί καρποί / Σπόροι
Αμύγδαλα 7.4g
Φιστίκια  6.4g
Ηλιόσποροι 6.0g
Μπιζέλια  / Φασόλια
Μπιζέλια (βρασμένα) 5.5g
Φασόλια 3.7g
Ρεβίθια (βρασμένα) 4.3g
The Association of UK Dietitians (BDA)

Ο εμπλουτισμός του παιδικού διαιτολογίου με φυτικές ίνες θα πρέπει να γίνεται σταδιακά και χωρίς πίεση. Οι τροφές θα πρέπει να προσφέρονται στο παιδί επανειλημμένα, ακόμα και αν αυτό αργήσει πολύ να τις δοκιμάσει ή να τις δεχθεί. Πρέπει να σημειωθεί ωστόσο, ότι μία διατροφή πλούσια σε φυτικές ίνες βοηθά στον σχηματισμό μαλακών, αλλά συχνά και ογκώδη κοπράνων και στη δημιουργία αερίων και φουσκώματος. Ενώ προσοχή πρέπει να δίνεται και στην κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων, καθώς μια αλλεργία στο αγελαδινό γάλα ή η υπερκατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων, είναι πολύ πιθανό να οδηγήσει σε δυσκοιλιότητα. Για τους παραπάνω λόγους, ενδείκνυται η άμεση αναζήτηση καθοδήγησης από ειδικούς υγείας, Γαστρεντερολόγους και Διατροφολόγους.

Επιπλέον, είναι σημαντικό να δημιουργηθεί μία ρουτίνα όσον αφορά την “ώρα τουαλέτας” μετά το φαγητό ή κάποια συγκεκριμένη ώρα της ημέρας ανάλογα με το ακούσιο αίσθημα κένωσης του παιδιού.  Το παιδί θα πρέπει να παροτρυνθεί να μην αγνοεί στο αίσθημα της ανάγκης για κένωση και σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να χρησιμοποιείται κάποιο υποπόδιο, ώστε να τηρείται πιο φυσιολογική στάση σώματος κατά την αφόδευση και να διευκολύνεται η διαδικασία.

 Ακόμη, η σωματική δραστηριότητα επηρεάζει σημαντικά την κινητικότητα του εντέρου, επομένως οι γονείς θα πρέπει να παρακινούν τα παιδιά τους να κινούνται ακόμα περισσότερο, εφόσον αυτά αντιμετωπίζουν πρόβλημα δυσκοιλιότητας.

Σημαντικότερο όλων όμως είναι οι γονείς να παραμένουν υποστηρικτικοί στις προσπάθειες κένωσης των παιδιών τους και να τις επιβραβεύουν ακόμα και αν τα αποτελέσματα δεν είναι τα επιθυμητά, ενώ σε καμία περίπτωση δεν ενδείκνυται το παιδί να τιμωρείται.

Τέλος σε περίπτωση που το παιδί λαμβάνει κάποια φαρμακευτική αγωγή που του προκαλεί δυσκοιλιότητα, αυτή συνίσταται να αναθεωρηθεί και να αντικατασταθεί από κάποια παρόμοια, καλύτερα ανεκτή, πάντα με τη συμβουλή του ειδικού υγείας.

Πότε θα πρέπει να ζητηθεί η βοήθεια ειδικού υγείας

Η δυσκοιλιότητα στα παιδιά συνήθως δεν είναι σοβαρής μορφής. Ωστόσο, η χρόνια δυσκοιλιότητα μπορεί να οδηγήσει σε επιπλοκές ή να υποδηλώσει μια υποκείμενη κατάσταση. Οι γονείς θα πρέπει να συνοδεύουν το παιδί τους σε γιατρό εάν η δυσκοιλιότητα διαρκεί περισσότερο από δύο εβδομάδες ή συνοδεύεται από:

  • Πυρετό
  • Αίμα στα κόπρανα
  • Επίμονο κοιλιακό πρήξιμο
  • Πόνο κατά τη διάρκεια αφόδευσης
  • Πρωκτική πρόπτωση (μέρος του εντέρου που βγαίνει από τον πρωκτό)
  • Σημαντική έλλειψη όρεξης για φαγητό 
  • Απώλεια βάρους

Ιατρική Διάγνωση Παιδικής Δυσκοιλιότητας

Αρχικά, θα παρθεί ένα πλήρες ιατρικό ιστορικό του παιδιού, και θα ζητηθούν πληροφορίες σχετικά  με τις διατροφικές συνήθειες, την άσκηση και τις καθημερινές ασχολίες του παιδιού. Ακόμη, ίσως χρειαστεί να διεξαχθεί κάποια φυσική εξέταση εάν κρίνεται ιατρικά απαραίτητο. Σε σοβαρές περιπτώσεις δυσκοιλιότητας πραγματοποιούνται εξετάσεις όπως κοιλιακή ακτινογραφία, δοκιμή κινητικότητας, βιοψία του ορθού, εξετάσεις αίματος κ.α.

Θεραπευτική Προσέγγιση Παιδικής Δυσκοιλιότητας

Ως πρωταρχικό μέτρο αντιμετώπισης προτείνεται η αύξηση πρόσληψης φυτικών ινών μέσω διατροφής. Ωστόσο σε περιπτώσεις που αυτό δεν είναι πρακτικά εφικτό, οι ειδικοί προτείνουν συμπληρώματα φυτικών ινών, κατάλληλα για παιδιά. Τα BacteFiber Junior (18 μηνών-8 ετών) και το BacteFiber regular (8 ετών-12 ετών), είναι σκευάσματα φυτικών ινών για παιδιά , αποτελούμενα αποκλειστικά από φυτικές ίνες από το φασόλι Guar, με αποδεδειγμένη, επιστημονικά τεκμηριωμένη, φυσική δράση κατά της παιδικής δυσκοιλιότητας, καθώς μπορούν να βελτιώσουν κατά πολύ ή και πλήρως τα συμπτώματα της. Η σωστή δόση για την ηλικία και το βάρος του παιδιού θα πρέπει να καθορίζεται πάντα από κάποιον ειδικό υγείας. Ακόμη, θα πρέπει να προτείνεται η κατανάλωση αρκετής ποσότητας νερού, περίπου 1 λίτρο, ώστε να διευκολυνθεί η δράση των συμπληρωμάτων φυτικών ινών.

Επίσης, συχνά προτείνεται κάποιο σκεύασμα προβιοτικών για παιδιά για την παράλληλη ενίσχυση του εντερικού μικροβιώματος, που σε συνδυασμό με το συμπλήρωμα φυτικών ινών θα βοηθήσει στην αντιμετώπιση των συμπτωμάτων δυσκοιλιότητας. Το BacteFlora junior, είναι προβιοτικό σκεύασμα  μοναδικής σύνθεσης προβιοτικών στελεχών για βρέφη και παιδιά (0-12 ετών), με αποδεδειγμένη δράση υπέρ της υγείας του εντέρου. Είναι κατάλληλο για καθημερινή μακροχρόνια χρήση και μπορεί να αναμιχθεί με νερό, γάλα, χυμό ή και με φαγητό, χαρακτηριστικά που καθιστούν την κατανάλωσή του εύκολη και απλή.

Σε περιπτώσεις που η συσσώρευση κοπράνων δημιουργεί απόφραξη του εντέρου, ο γιατρός μπορεί να προτείνει καθαρτικό ή κλύσμα που βοηθά στην άμεση απομάκρυνση των κοπράνων. Ωστόσο, η χρήση καθαρκτικών θα πρέπει να γίνεται μόνο σε σοβαρές περιπτώσεις με τη συμβουλή ιατρού, καθώς παραμένει ένας μη φυσικός τρόπος αντιμετώπισης, η δράση τους είναι επώδυνη, διαταράσσουν το εντερικό μικροβίωμα και η αλόγιστη λήψη τους δημιουργεί βλάβες στο νευρικό και μυϊκό σύστημα του εντέρου. 

Άλλη μία προσέγγιση αποτελούν τα υπόθετα γλυκερίνης, τα οποία δρουν  μαλακώνοντας τα κόπρανα σε παιδιά που με αδυναμία κατάποσης χαπιού, η “τοποθέτησή” τους όμως είναι δυσάρεστη και η δράση τους προσωρινή, καθιστώντας τα ως μη προτιμώμενη λύση.

Τέλος, εκτός από τις αλλαγές στη διατροφή και λήψη θεραπευτικής αγωγής, διάφορες εναλλακτικές προσεγγίσεις μπορούν να βοηθήσουν στην ανακούφιση της δυσκοιλιότητας στα παιδιά, όπως το απαλό μασάζ στην κοιλιακή χώρα που μπορεί να χαλαρώσει τους μύες που υποστηρίζουν την ουροδόχο κύστη και τα έντερα, συμβάλλοντας στην προώθηση της δραστηριότητας του εντέρου, καθώς και ο βελονισμός που μπορεί να βοηθήσει στο κοιλιακό άλγος που σχετίζεται με δυσκοιλιότητα.

 Σε κάθε περίπτωση η θεραπευτική αγωγή θα πρέπει να αποτελεί συνέχεια ιατρικής διάγνωσης ή συμβουλής κάποιου ειδικού υγείας και ποτέ αυθαίρετη απόφαση των γονέων. Η ανάγκη ωστόσο έγκαιρης διάγνωσης και εφαρμογής της κατάλληλης θεραπείας είναι μεγάλη, για  αυτό και θα πρέπει οι γονείς  να είναι ιδιαίτερα παρατηρητικοί, να έχουν αναπτύξει μία σχέση εμπιστοσύνης με το παιδί τους και να συμβουλευτούν σύντομα κάποιον ειδικό υγείας, αμέσως μετά τον εντοπισμό συμπτωμάτων δυσκοιλιότητας.

 

Βιβλιογραφία

Schmulson, M. and Drossman, D., 2017. What Is New in Rome IV. Journal of Neurogastroenterology and Motility, 23(2), pp.151-163.

Mayo Clinic. 2021. Constipation in children. [online]
Available at: <https://www.mayoclinic.org/symptom-checker/constipation-in-children-child/related-factors/itt-20009075>[Accessed 6 May 2021].

Auth, M., Vora, R., Farrelly, P. and Baillie, C., 2012. Childhood constipation. BMJ, 345(nov13 14), pp.e7309-e7309.

Rahim, S., 2019. Childhood constipation. InnovAiT: Education and inspiration for general practice, 12(11), pp.626-634.

The Pharmaceutical Journal, 2014. NICE issues a quality standard for treating children with constipation.

Xinias and Mavroudi, 2015. Constipation in Childhood. An update on evaluation and management. HIPPOKRATIA, [online] 19(1), pp.11-19.
Available at: <https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4574579/>
[Accessed 10 May 2021].

Κοινοποίηση Άρθρου

Προϊόντα που αναφέρονται στο άρθρο

bactefiber JUNIOR

bactefiber® JUNIOR

Φυτικές ίνες & aquamin σε σκόνη για την κινητικότητα του εντέρου των παιδιών.

Φυτικές ίνες & aquamin σε σκόνη για την κινητικότητα του εντέρου των παιδιών. 

bacteflora® JUNIOR

Προβιοτικό ειδικής σύνθεσης για βρέφη και παιδιά έως 12 ετών.

Προβιοτικό ειδικής σύνθεσης για παιδιά έως 12 ετών.