Searc Page

Κορτιζόλη, ρόλος και απορρύθμιση

03/23/2022

Αν και έχει ταυτιστεί με το stress που της έχει προσδώσει ένα αρνητικό προφίλ, η κορτιζόλη αποτελεί μία στεροειδή ορμόνη, απαραίτητη για τη ζωή. Βασικός της ρόλος είναι το να βοηθά τον οργανισμό να ανταπεξέρχεται σε καταστάσεις stress, θέτοντας υπό έλεγχο τις συνέπειές του στο σώμα και συμβάλλοντας στην παραγωγή ενέργειας.

Τρόπος δράσης κορτιζόλης

Ως στεροειδής ορμόνη, συντίθεται από χοληστερόλη στον φλοιό των επινεφριδίων. Όταν ο οργανισμός εκτίθεται σε κάποιον στρεσογόνο παράγοντα, προκαλείται απελευθέρωση νοραδρεναλίνης και αδρεναλίνης. Ως απάντηση στα παραπάνω, η κορτιζόλη αυξάνει άμεσα την περιεκτικότητα γλυκόζης στο αίμα, διασπώντας το γλυκογόνο που βρίσκεται αποθηκευμένο στο συκώτι. Ακόμα ενισχύει περεταίρω την παραγωγή ενέργειας, προάγοντας τη γλυκονεογένεση, αλλά και την λιπόλυση, παρέχοντας έτσι στον οργανισμό την ενέργεια που απαιτείται μία δεδομένη στιγμή.
Ωστόσο οι δράσεις της δεν σταματούν εκεί. Τα περισσότερα κύτταρα του σώματός μας διαθέτουν υποδοχείς κορτιζόλης και έτσι αυτή μπορεί να δράσει ανάλογα με το είδος κυττάρου στο οποίο προσδένεται.

Οι δράσεις της περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων:

> τον έλεγχο των επιπέδων σακχάρου στο αίμα.
> το σωματικό βάρος.
> την εξισορρόπηση νερού και άλατος, επιδρώντας έτσι στην αρτηριακή πίεση.
> τη λειτουργία της μνήμης
> την ανοσοαπόκριση.
> κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, μεταξύ της 30ης – 32ης εβδομάδας κύησης, παρατηρείται αυξημένη εμβρυϊκή παραγωγή κορτιζόλης, που συσχετίζεται σημαντικά στην ωρίμανση των πνευμόνων.

ΕΓΓΡΑΦΕΙΤΕ ΣΤΟ NEWSLETTER ΜΑΣ

Συμπληρώστε το email σας για να λαμβάνετε ενημερώσεις από την εταιρεία μας και να μαθαίνετε πρώτοι τις εξελίξεις σε νέα προϊόντα.

Ρυθμός έκκρισης κορτιζόλης

Ο ρυθμός έκκρισης κορτιζόλης παρουσιάζει διακυμάνσεις κατά τη διάρκεια του 24ώρου. Η μέγιστη συγκέντρωση κορτιζόλης παρατηρείται τις πρώτες πρωινές ώρες, ενώ η ελάχιστη συγκέντρωση κορτιζόλης παρατηρείται στο μέσο περίπου της διάρκειας της νύκτας. Ο υποθάλαμος του εγκεφάλου έχει την ικανότητα να αντιλαμβάνεται τη διαδοχή ημέρας και νύκτας, μέσω νευρικών ώσεων που καταφθάνουν σε αυτόν από τον αμφιβληστροειδή χιτώνα του οφθαλμού.

Απορρύθμιση κορτιζόλης

Τόσο η παραγωγή, όσο και η έκκρισή της, ρυθμίζεται από τον άξονα υποθάλαμος-υπόφυση-επινεφρίδια. Η απορρύθμιση της κορτιζόλης, για μικρότερο ή για παρατεταμένο χρονικό διάστημα, μπορεί να οδηγήσει σε βλαπτικές για τον οργανισμό καταστάσεις.

Πιο συγκεκριμένα, η απορρύθμιση των επιπέδων κορτιζόλης ευθύνεται για καταστάσεις όπως:

> Βουλιμία. Σε περιπτώσεις έντονου άγχους η κορτιζόλη υπερεκκρίνεται, και αυξάνει το αίσθημα της πείνας, σε μια προσπάθεια κινητοποίησης των μεταβολικών μονοπατιών του οργανισμού για την παραγωγή ενέργειας.
> Απώλεια μυϊκού όγκου. Τα αυξημένα επίπεδα κορτιζόλης φαίνεται ότι ελαττώνουν τη μυϊκή μάζα και συμβάλλουν στην εμφάνιση οστεοπόρωσης. Αν και η κορτιζόλη ενισχύει φυσιολογικά τη λιπόλυση, οι υψηλές συγκεντρώσεις της, έχουν συσχετιστεί με τη συσσώρευση λίπους στην περιοχή του τράχηλου και του κορμού.
> Διαβήτης. Η κορτιζόλη ελέγχει τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα, ωστόσο η απορρύθμισή της οδηγεί σε αύξηση των επιπέδων αυτών, καθώς προάγει ακόμα περισσότερο τη διαδικασία της γλυκονεογένεσης. Ως εκ τούτου, η κορτιζόλη δυσχεραίνει την κατάσταση διαβητικών ατόμων.
> Υψηλή αρτηριακή πίεση. Σε αντίθεση με τις ισορροπημένες τιμές κορτιζόλης, τα υψηλά επίπεδά της προκαλούν κατακράτηση χλωριούχου νατρίου, με αποτέλεσμα την αύξηση της αρτηριακής πίεσης.
> Μειωμένη ανοσοαπόκριση. Έχει φανεί ότι υψηλά επίπεδα κορτιζόλης για μεγάλο χρονικό διάστημα, καταστέλλουν το ανοσοποιητικό σύστημα, και κυρίως τα λεμφοκύτταρα, περιορίζοντας παράλληλα τη φλεγμονώδη απόκριση του οργανισμού απέναντι στις λοιμώξεις.
> Απώλεια μνήμης.
> Καρκίνος του προστάτη.
> Αν και ήδη αναφέρθηκαν αρκετές από τις αρνητικές συνέπειες της μακροπρόθεσμης απορρύθμισης της κορτιζόλης, είναι πιθανό να προκύψουν και σοβαρότερες διαταραχές. Πιο συγκεκριμένα, η άνω της επιθυμητής έκκριση κορτιζόλης, για μεγάλο χρονικό διάστημα, οδηγεί σε σύνδρομο Cushing, ενώ η ανεπαρκής έκκρισή της, στη νόσο του Addison. Η εξέλιξη των συμπτωμάτων είναι συνήθως σταδιακή. Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν κόπωση, ζάλη, απώλεια βάρους, μυϊκή αδυναμία, αλλαγές στη διάθεση και μελάγχρωση περιοχών του δέρματος.

> Τέλος, η σοβαρή έλλειψή της (φλοιοεπινεφριδιακή ανεπάρκεια) μπορεί να οδηγήσει ακόμα και σε θάνατο.

Ακόμα, διάφορες καταστάσεις που συνοδεύονται από έντονο stress, χαρακτηρίζονται και από αυξημένα επίπεδα κορτιζόλης. Παραδείγματα αποτελούν:

> Οι ιογενείς λοιμώξεις και ο πυρετός,
> η μυϊκή καταπόνηση και εξάντληση,
> τα χαμηλά επίπεδα οιστρογόνων,
> τα περιστατικά υπογλυκαιμίας και
> διατροφικές διαταραχές, όπως η νευρική ανορεξία.
Στις καταστάσεις αυτές, η κορτιζόλη υπερεκκρίνεται, κινητοποιώντας τον μεταβολισμό του οργανισμού, ώστε να προσαρμοστεί στο στρεσογόνο παράγοντα.

Περεταίρω συνέπειες της υπερβολικά αυξημένης έκκρισης κορτιζόλης είναι:

> Η ταχεία αύξηση του σωματικού βάρους, κυρίως στο στήθος και στην κοιλιά και πρήξιμο προσώπου.
> Οστεοπόρωση.
> Αλλοιώσεις δέρματος (μώλωπες, ραγάδες).
> Μυϊκή αδυναμία.
> Κυκλοθυμία, άγχος, κατάθλιψη, ευερεθιστότητα.
> Αυξημένη δίψα και διούρηση, που μπορεί να προμηνύουν σακχαρώδη διαβήτη.
> Έλλειψη σεξουαλικής επιθυμίας.
> Απορρύθμιση έμμηνου ρήσης ή ακόμα και αμηνόρροια.
Ακόμα, το χρόνιο stress που ευθύνεται για παρατεταμένη παραγωγή κορτιζόλης, μπορεί να οδηγήσει σε εξάντληση των επινεφριδίων και επομένως σε ανικανότητα αυτών να παράγουν ικανές ποσότητες κορτιζόλης ή και άλλων ορμονών, όπως αδρεναλίνη και αλδοστερόνη. Το φαινόμενο αυτό χαρακτηρίζεται ως “κόπωση των επινεφριδίων” και αποτελεί χρόνια κατάσταση.

Οι παρακάτω καταστάσεις που οφείλονται στον τρόπο ζωής, μπορεί να επηρεάσουν ελαφρώς ή και σημαντικά τη φυσιολογική έκκριση κορτιζόλης και καλό θα ήταν να λαμβάνονται υπόψη:

> Η κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων καφεΐνης.
> Η στέρηση ύπνου.
> Η έντονη ή παρατεταμένη αερόβια άσκηση.
> Σοβαροί τραυματισμοί.
> Καθημερινότητα γεμάτη stress.
> Η σημαντικά χαμηλή λήψη θερμίδων σε καθημερινή βάση.

Τρόποι μείωσης των τιμών κορτιζόλης

Αρχικά προτείνεται η προσπάθεια διαχείρισης του καθημερινού stress με οποιονδήποτε δυνατό τρόπο, ώστε να προκύψει μείωση των τιμών κορτιζόλης.

Παρακάτω προτείνονται ορισμένοι τρόποι:

> Προσπάθεια περιορισμού των παραγόντων που καθημερινά μας προκαλούν stress.
Ίσως πρόκειται για καταστάσεις, συνήθειες, σκέψεις ή ακόμα και άγνωστοι σε εμάς παράγοντες που είναι δύσκολο να εντοπιστούν αλλά μας επηρεάζουν σημαντικά. Είτε γνωρίζουμε τι είναι αυτό που μας προκαλεί stress, είτε όχι, είναι καλό να ζητήσουμε τη συμβουλή ενός ειδικού ψυχικής υγείας που θα μας βοηθήσει τόσο στον εντοπισμό του, αλλά και στην αποτελεσματική διαχείρισή του.

> Χαλαρωτικές και ευχάριστες δραστηριότητες που προκαλούν ευχάριστα συναισθήματα και γέλιο. Μάλιστα, η μουσική και ο χορός έχει αποδειχθεί ότι προκαλούν σημαντική μείωση της συγκέντρωσης κορτιζόλης στο σάλιο. Ακόμα, η συναναστροφή με άτομα, κοντά στα οποία αισθανόμαστε οικία και ευχάριστα, μπορεί να μας βοηθήσει να χαλαρώσουμε αρκετά.

> Φυσική δραστηριότητα. Η συστηματική, μη υπερβολική άσκηση σε ένταση και διάρκεια, τείνει να μειώνει το ψυχικό και σωματικό stress και επομένως να διατηρεί τα επιθυμητά επίπεδα κορτιζόλης.
> Η υιοθέτηση υγιών διατροφικών συνηθειών.
Η επαρκής πρόσληψη βιταμινών, μετάλλων και μακροθρεπτικών συστατικών, κρίνεται απαραίτητη για τη σωστή έκκριση ορμονών και συνεπώς κορτιζόλης. Ακόμα ο τρόπος με τον οποίο διατρεφόμαστε, οι ώρες γευμάτων, η ποσότητα τροφής που καταναλώνουμε αλλά και το περιβάλλον στο οποίο γευματίζουμε, επηρεάζει το καθένα με τον τρόπο του τα επίπεδα κορτιζόλης του οργανισμού μας.

> Ειδικά συμπληρώματα διατροφής. Στις μέρες μας η καθημερινή, επαρκής πρόσληψη όλων των απαραίτητων για την υγεία μας συστατικών, δεν μπορεί να εξασφαλιστεί αποκλειστικά μέσω της διατροφής. Ταυτόχρονα, οι στρεσογόνοι παράγοντες του περιβάλλοντός μας παραμένουν αμετάβλητοι. Για τον λόγο αυτό, σε περιόδους έντονου stress, είναι καλό να λαμβάνουμε συμπληρωματικά ορισμένα συστατικά, η δράση και η αποτελεσματικότητα των οποίων έχει μελετηθεί κλινικά, ως προς την εξισορρόπηση των επιπέδων κορτιζόλης.
Το πράσινο τσάι είναι ένα από αυτά, αφού διαθέτει πολύ υψηλή περιεκτικότητα σε πολυφαινόλες, οι οποίες μειώνουν τα επίπεδα κορτιζόλης του οργανισμού έως και 47% και προκαλούν χαλάρωση. Από την άλλη, η rhodiola rosea είναι ένα προσαρμογόνο βότανο, ιδιαίτερα πλούσιο σε πολυφαινόλες, που εξισορροπεί τα επίπεδα κορτιζόλης του οργανισμού. Έτσι σε συγκεκριμένες ποσότητες έχει φανεί πως χαλαρώνει και βοηθά στη διαχείριση του άγχους, ενώ μελέτες έχουν υποδείξει την αντικαταθλιπτική της δράση, καθώς και την θετική επίδρασή της στη γνωστική λειτουργία. Τέλος, τα πολύτιμα ω3 λιπαρά οξέα, έχουν αποδειχθεί χρήσιμα και στη μείωση της κορτιζόλης. Πληθώρα μελετών έχει υποδείξει ότι τα συμπληρώματα ιχθυελαίου βελτιώνουν τα επίπεδα κορτιζόλης ως απόκριση στο ψυχολογικό στρες.

> Η επάρκεια ύπνου. Μελέτες έχουν δείξει ότι ο ελλιπής βραδινός ύπνος (<4 ώρες/ μέρα), οδηγεί σε έως 37% υψηλότερα επίπεδα κορτιζόλης, συγκριτικά με τις 8 γεμάτες ώρες ύπνου/ μέρα, ενώ η πλήρης αυπνία αυξάνει τα επίπεδα κορτιζόλης κατά 45%! Η ποιότητα του ύπνου είναι εξίσου σημαντική. Συγκεκριμένα, έχει φανεί ότι όσοι εφαρμόζουν σωστές τακτικές ύπνου, εκκρίνουν κατά 65% περισσότερη αυξητική ορμόνη, ορμόνη της ανάπτυξης (Human Growth Hormone). Η ορμόνη HGH αποτρέπει την μείωση της μυϊκής μάζας, που προκαλείται από τα υψηλά επίπεδα κορτιζόλης.

Μέτρηση κορτιζόλης και συμβουλές

Λόγω των σημαντικών αυξομειώσεων της κορτιζόλης στη διάρκεια της μέρας, δεν αρκεί μία τιμή κορτιζόλης για να προκύψει μια διάγνωση. Ανάλογα με τις τιμές και τα κλινικά ευρήματα, υπάρχουν συγκεκριμένες διαγνωστικές αλληλουχίες που πρέπει κάθε φορά να ακολουθούνται. Γι’ αυτό και επιβάλλεται σε κάθε περίπτωση η εκτίμηση από ενδοκρινολόγο. Ακόμα, είναι σημαντικό να λάβετε συμβουλές ως προς τις διατροφικές συνήθειες και τη λήψη συμπληρωμάτων διατροφής από κάποιον Διαιτολόγο Διατροφολόγο, ώστε να εκτιμήσει τις προσωπικές σας ανάγκες.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Pearlmutter, P., DeRose, G., Samson, C., Linehan, N., Cen, Y., Begdache, L., Won, D. and Koh, A., 2020. Sweat and saliva cortisol response to stress and nutrition factors. Scientific Reports, 10(1).

Κοινοποίηση Άρθρου

Προϊόντα που αναφέρονται στο άρθρο

omegazym PLUS

rhodiotil® CALM

Συνδυασμός εκχυλίσματος Rhodiola rosea, βιταμινών, μετάλλων και αμινοξέων για τη διαχείριση του stress.

Συνδυασμός εκχυλίσματος Rhodiola rosea, βιταμινών και μετάλλων για τόνωση & ενέργεια.